Peugeot Manuel Şanzıman Tamiri

Manuel şanzıman nadiren bir anda bozulur. Peugeot’da işin seyri neredeyse her zaman aynı üç aşamadan geçer ve hangi aşamada gelindiğini bizden çok mekanik belirler. Bu yüzden ilk sorumuz ne olduğu değil, ne zamandan beri olduğudur.

Birinci aşama: ses ve yağ

İlk işaret genellikle tek bir viteste, belirli bir hız bandında duyulan ince bir uğultudur. Rulmanın yüzeyi henüz sağlamdır, yatağındaki yağ filmi incelmiştir; ses hızla birlikte yükselir ve vites boşa alındığında karakter değiştirir. Bu aşamanın ikizi park yerindeki yağ izidir. Aks keçesinden sızan yağ kutunun içindeki seviyeyi düşürür, seviye düştüğünde ise en önce diferansiyel rulmanları yağsız kalır. Peugeot MA ailesinde keçe ve karter tarafındaki sızıntının bu kadar çok konuşulmasının sebebi budur: ucuz bir keçe, ihmal edildiğinde pahalı bir rulman hasarına dönüşür. Bu aşamada gelen araçlarda iş çoğunlukla keçe, yağ ve tek bir rulman takımıyla biter.

İkinci aşama: geçiş zorlanması ve senkromeç

Senkromeç halkası, vitese girerken iki dişliyi aynı devire getiren sürtünme yüzeyidir. Yüzeydeki dişler yuvarlandıkça eşitleme süresi uzar; sürücü bunu önce kolda bir direnç, sonra kısa bir çatırdama olarak hisseder. Soğukta belirgin olmasının sebebi, kalınlaşmış yağın senkromecin zaten azalmış tutuşunu daha da zorlamasıdır. Bu aşamada debriyajın durumu da ayrı değerlendirilir; tam ayırmayan bir debriyaj her geçişte senkromeci fazladan zorlar ve sağlam bir kutuda bile aynı şikayeti üretir. Aşınma tek viteste kaldıysa kutu indirilir ama dişli takımına dokunulmaz, yalnız o grup yenilenir. İkinci viteste başlayıp üçüncüye ve dördüncüye yayılan bir çatırdama ise artık tek bir senkromeç meselesi değildir; yağın içinde dolaşan aşınma tozunun işidir.

Üçüncü aşama: revizyon eşiği

Üç işaret bir aradaysa iş komple revizyona gider: birden fazla viteste çatırdama, boşta da devam eden uğultu ve tahliye edilen yağın içinde metal talaşı. Bu noktada rulmanı değiştirmek tek başına yetmez, çünkü hasarlı rulman mil yüzeyini ve oturduğu yatağı da götürmüştür. Peugeot MA ailesinde alüminyum karterdeki rulman yatağı tam olarak böyle ovalleşir; yeni rulman ovalleşmiş yatakta bir süre sonra aynı sesi verir. HDi motorlarda bu üç aşama daha hızlı ilerler, çünkü tork aynı hasarı daha kısa sürede büyütür. Erken gelmenin değiştirdiği şey iyi niyet değil ölçüdür: hangi parçanın kullanılabilir ölçüde kaldığıdır. Revizyonda karar gözle değil ölçüyle verilir, çünkü aynı sesi veren iki kutudan birinde dişli takımı sağlam çıkabilir.

Bu üç aşamayı telefonda ayırmak mümkün değil. Sesin hangi viteste ve hangi devirde çıktığı, kolun boşluk verip vermediği, yağın seviyesi ve rengi ancak araç üstünde görülür.

Peugeot’da iş çoğu zaman sanıldığı yerde değildir. İki konu bu markada diğerlerinden daha sık karışır ve ikisi de işin kapsamını doğrudan değiştirir.

Vites kumanda teli ve maşon boşluğu neden şanzıman sanılır

206, 207, 208 ve 301 gibi yoğun kullanılan Peugeot modellerinde vites hareketi kutuya kablolar üzerinden iletilir; kabloların uçlarında plastik burçlar, kutu tarafında ise maşon vardır. Bu burçlar zamanla ovalleşir ve kolda boşluk büyür. Sürücü kolu doğru yere götürdüğünü sanır, oysa kutu tarafındaki çatal tam yerine oturmaz: vites belirsiz girer, bazen hiç girmez, en çok da geri viteste ve ikinci viteste kendini gösterir. Şikayet cümlesi şanzıman arızasıyla neredeyse aynı olduğu için bu iki iş sürekli birbirine karıştırılır.

Ayrım araç üstünde yapılır. Motor çalışmıyorken kol rahat giriyor, çalışınca girmiyorsa iş debriyajın tam ayrılmamasındadır. Kol her durumda belirsizse ve gözle görülür bir boşluk veriyorsa önce kumanda tarafına bakılır. Soğukta burcun sertleşmesiyle his değiştiği için, sabah zor giren vitesin öğleden sonra rahat girmesi de kutunun içinden çok kumanda tarafına işaret eder. Senkromecin imzası ise farklıdır: ayar ne olursa olsun yük altında hep aynı viteste çatırdar. Bu ayrım, kutunun indirilip indirilmeyeceğini belirlediği için işin kapsamını baştan değiştirir.

301 ve Partner gibi çok kilometre yapan araçlarda yağın söylediği

Filo ve ticari kullanımdaki Peugeot’larda soru çoğunlukla yağ üzerinden gelir; 301’de şanzıman yağı, şanzımanın kendisinden daha çok sorulan bir konudur. Sebebi anlaşılır: kilometre hızlı birikir ve bakım sırası yaklaştığında ilk akla gelen yağ olur. Manuel kutuda yağ hem yağlar hem de aşınma tozunu dişliden uzaklaştırır; seviyesi ve rengi, içeride ne olduğu hakkında sökmeden fikir veren tek göstergedir. Kullanılan yağın özelliği motor yağından farklıdır; senkromeç yüzeyinin tutuşu doğrudan yağın cinsine bağlı olduğu için yanlış yağ, sağlam bir kutuda bile geçiş zorluğu yapar. Yağın yapamayacağı bir şey de vardır: başlamış bir rulman uğultusunu susturmaz. Yağ değişiminden sonra sesin bir süre azalması kalıcı bir düzelme değildir ve aşınmanın devam ettiğini gizleyebilir. Bu yüzden ses şikayeti olan araçta yağ değişimini tek başına bir çözüm olarak önermiyoruz.