Ford Manuel Şanzıman Tamiri

Şanzıman bir günde bozulmaz. Ford’da karşımıza çıkan arızaların neredeyse tamamı, küçük bir boşlukla başlayıp kendi kendini büyüten bir zincirdir. Bu zinciri bilmek, “ne zaman gelmeliyim” sorusunun da cevabıdır. Aşağıdaki üç aşama, aynı arızanın ihmal edildikçe nasıl başka bir işe dönüştüğünü anlatıyor; aracınızın hangi aşamada olduğunu çoğu zaman belirtinin kendisi değil, belirtinin ne zamandır sürdüğü söyler.

İlk aşamada duyduğunuz ses hasar değil, boşluktur

Yeni başlayan uğultunun sebebi çoğu zaman kırılmış bir dişli değil, ölçüsünü milimetrenin yüzde biri kadar kaybetmiş bir yataktır. Yatak boşluk verince taşıdığı mil ekseninden kayar; dişliler artık yüzeyin tamamıyla değil, dişin bir kenarıyla temas etmeye başlar. Temas alanı küçüldükçe aynı tork daha dar bir yüzeye biner ve aşınma kendi hızını artırır. Bu arada kopan ince metal tozu yağa karışır ve aynı yağın yağladığı diğer yatakları da aşındırmaya başlar. Bu aşamada sökülen kutularda dişli takımı genellikle sağlamdır, iş yatak ve keçe seviyesinde kapanır. Ford IB5 ve Ford MTX75 şanzımanlarında erken gelmenin karşılığı tam olarak budur.

İkinci aşamada arıza yan parçalara atlar

Boşluk veren mil dönerken hafifçe salgı yapar. Bu salgı önce keçe dudağını yer, ardından sızıntı başlar. Yağ seviyesi düştükçe yatakların üzerindeki yağ filmi incelir ve asıl hasar burada hızlanır: sızıntı arızanın sonucu olarak başlar, bir süre sonra arızanın sebebi haline gelir. Park yerindeki küçük lekenin neden ciddiye alındığının cevabı budur. Aynı mantık geçiş tarafında da işler. Kumanda kablosu ya da maşon ayarı bozuk bir araçta sürücü vitesi zorlamak zorunda kalır, senkromeç konisi olması gerekenden erken yorulur; ucuz bir ayarın ertelenmesi pahalı bir senkromeç işine dönüşür. Arkadan itişli Ford kutularında sertliğin bir kısmı da soğuk yağın koniyi geç bırakmasından gelir. Araç ısındıkça hafifleyen sertlik ile her sıcaklıkta aynı kalan sertlik farklı şeyler söyler, bu ayrım yol testinde yapılır.

Son aşamada sınır kutu gövdesidir

Parça değişimiyle çözülebilecek her şeyin bir sınırı vardır ve o sınır, yatağın oturduğu gövdedir. Yatak uzun süre boşlukla çalışırsa yuvasını döver ve ovalleştirir; o noktadan sonra yeni yatak takmak sonucu değiştirmez, çünkü yatağı ölçüsünde tutacak yüzey kalmamıştır. Komple revizyon ile test edilmiş çıkma ünite arasındaki karar genellikle tam burada gündeme gelir ve bu kararı tek başımıza vermiyoruz: sökümde ne görüldüğünü anlatır, iki yolun da ne anlama geldiğini konuşuruz. Ford’un ticari araç kutularında bu eşik daha erken gelir, çünkü aynı boşluk yük altında çok daha kısa sürede yuvayı açar.

Ford’da manuel şanzıman sorusunun büyük bölümü binek araçtan değil ticari araçtan gelir; Courier, Transit, Connect ve Custom hem parkta kalabalıktır hem de bu araçların neredeyse tamamı manueldir. Aynı kutu ticari bir araçta binek bir araçtakiyle aynı ömrü vermez ve bunun tek sebebi kilometre değildir.

Yük, kutunun içinde belli bir yere biner

Yük arttığında motorun çektiği tork da artar, ama asıl mesele bu torkun kutunun içinde nereye yığıldığıdır. Yükün faturası en çok çıkış mili ve diferansiyel yataklarına çıkar; dişliler bu basıncı paylaşırken yataklar tek başına taşır. Bir kutu genellikle dişlisi kırıldığı için değil, yatağı yorulduğu için tezgaha gelir. Yüklü kalkışta debriyaj biraz daha uzun kaydırılır, açığa çıkan ısı volanla birlikte kutunun ön tarafını da ısıtır. Isınan yağın filmi incelir, film inceldikçe yatak metal metale daha çok yaklaşır. Binek tabanlı gövdeye sahip ticari kutularda bu etki daha belirgindir, çünkü yağ hacmi sınırlıdır ve biriken ısıyı atması zordur. Yük altında büyüyen, boşken neredeyse kaybolan uğultunun anlamı budur ve bu tarif bizim için tek başına bir bulgudur.

Kilometre değil, geçiş sayısı

Senkromeç yorulması yolun uzunluğuyla değil, kaç kez vites değiştirildiğiyle ilgilidir. Şehir içi dağıtımda çalışan bir Courier ya da Connect, uzun yol yapan bir binek araçla aynı kilometrede olsa bile 1-2 ve 2-3 geçişini kat kat fazla yapmıştır. Her geçişte senkromeç halkası iki farklı hızda dönen parçayı aynı hıza getirir ve bunu sürtünerek yapar; yani her vites değişimi o halkadan bir miktar alır götürür. Debriyaj bilyası ve baskı için de aynı şey geçerli, dur kalk trafiğinde ölçü mesafe değil pedalın kaç kez basıldığıdır. Bu yüzden ticari bir araç için “kilometresi az, daha yeni sayılır” demek yanıltıcıdır. Kutunun yaşı ibredeki rakamdan değil, aracın ne iş yaptığından okunur. İş aracı söz konusu olduğunda planlama da işin bir parçasıdır: aracın kaç gün duracağını, hangi kalemlerin aynı sökümde birlikte yapılmasının mantıklı olduğunu baştan konuşuruz. Ticari araçlarda garanti süremiz 15 gündür.